O. ANDRZEJ HOŁOWATY OP - HOMILIE
Czy rozpoznam Króla w głodnym, chorym i więźniu? Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata · Ez 34; Mt 25,31–46
Mapa myśli:
- Pasterz i Sędzia: dwa obrazy, jedna prawda o Bogu
- Chrystus przychodzi w potrzebującym — także w więźniu
- Dobro staje się nawykiem, a zło może stać się niewidzialne
- Sąd odsłania prawdę — także o dobru, którego zaniechałem
Sąd ostateczny nie jest zewnętrznym wyrokiem surowego władcy, lecz
konfrontacją człowieka z Chrystusem, jako obiektywnym wzorcem prawdy
i miarą człowieczeństwa.
Przez całe życie za pomocą
pojedynczych wyborów tkamy własne wnętrze: możemy doprowadzić się do
stanu, w którym dobro i współczucie czynimy odruchowo i bezwiednie,
albo popaść w „banalność zła” i całkowitą ślepotę na cudze
cierpienie.
W godzinie sądu opadną nasze maski oraz
wewnętrzne, fałszywe alibi i sami osądzimy własne życie nie tyle z
wielkich zbrodni, co z grzechu zaniechania wobec potrzebujących w
polu naszej odpowiedzialności.
Pasterz i Sędzia: dwa obrazy, jedna prawda o Bogu
Dwa obrazy dominują w dzisiejszych czytaniach:
- pasterz
- i król-sędzia.
Ale okazuje się, że następuje przeciwna zamiana ról.
Ponieważ pasterzem pełnym miłości, jak mówili Ojcowie Kościoła, tym, który jest pełny synkatabasis (gr. - dosł. „zstąpienie razem z kimś” lub „zniżenie się”) to znaczy takiego przyjścia do swojego stworzenia i zaopiekowania się nim, o dziwo, jest nim Bóg Starego Testamentu. Bo w księdze Ezechiela czytamy o pełnych czułości słowach, z jakimi Pan Bóg zwraca się do swoich owiec.
Natomiast przedziwna zmiana ról obowiązuje też w Ewangelii, bo oto Chrystus, który - przynajmniej w naszej wizji - jawi się jako ktoś pełen łagodności, nagle staje się królem i sędzią.
Czyżby Pan Bóg pokazywał nam swoje janusowe oblicze?
Myślę, że nie. Z jednej strony i z drugiej jest pełna prawda o Panu Bogu. Zresztą, kiedy człowiek zaglądnie w swoje serce, to jest w nas taka tęsknota za sprawiedliwością. Już tu i teraz.
Tęsknota, która niestety czasem przyjmuje taką formę, że ludzie obłąkańczo pragną sprawiedliwości tu na ziemi. I niestety, historia pokazuje, że na ogół takie dążenia kończą się pryzmami trupów.
Chyba nie mamy mieć co do tego żadnych złudzeń, że tutaj na ziemi - i Ewangelia nas wcale nie oszukuje - nigdy nie będzie sprawiedliwości. Zawsze będą takie sytuacje, że ludzie pełni prawości i dobra będą doświadczali cierpienia, a ludzie, delikatnie mówiąc, podejrzanego autoramentu, będą opływali we wszystko.
I tak będzie do końca. Ale jednocześnie jest w nas takie pragnienie, żeby to wszystko zostało kiedyś naprawione. I jak mówi Ewangelia, będzie.
Ale z drugiej strony też możemy mieć pretensje. Ale czyż można mieć pretensje do wagi, która wskazuje albo niedowagę, albo nadmiar ciężaru ciała? Czyż można mieć pretensje do wzorca metra, że pokazuje rzeczywisty stan rzeczy?
I tak samo nie można mieć pretensji do Chrystusa, który jest miarą wszechrzeczy. On jest miarą wszechświata i miarą naszego człowieczeństwa. I do Niego będziemy albo przystawali, albo nie.
Pan Bóg traktuje nas jak ludzi wolnych i szanuje nasze wybory. Ale jednocześnie musimy nieustannie sobie przypominać, że każdy wybór pociąga za sobą konsekwencje.
Chrystus przychodzi w potrzebującym — także w więźniu
Niesamowita jest ta dzisiejsza Ewangelia, pełna z jednej strony, można by powiedzieć, grozy, a z drugiej strony, gdy wnikniemy w nią, to pełna tak naprawdę otuchy. Dlatego, że u końca czasów, u końca dni naszego życia każdy z nas będzie sądzony z miłości, z relacji do samego siebie i drugiego człowieka. Proszę zwrócić uwagę, że Jezus mówi o tych wszystkich ludziach, w stosunku do których wykazaliśmy współczucie, albo niestety okazaliśmy nieczułość i głęboki dystans, mówi w pierwszej osobie:
Mt 25,35–36JA byłem głodny,
JA byłem nagi,
JA byłem w więzieniu,
JA byłem spragniony,
JA byłem chory.
I co jest ciekawe, nie czyni żadnych różnic między złymi i dobrymi, bo mówi tak: "Byłem w więzieniu”.
To znaczy, mówi nam, że człowiek, który być może w naszych oczach jawi się jako pełen nieprawości i zasłużenie odbiera karę tutaj na ziemi, siedząc w więzieniu, także podlega cierpieniu. A nasze współczucie winno obejmować także Jego.
Ciekawe jest również to zaskoczenie. Zaskoczenie, gdy Jezus zwraca się do ludzi dobrych w ten sposób, że Mu pomogli - w pierwszej osobie, a oni mówią: - „Kiedy widzieliśmy Cię głodnym, spragnionym, w więzieniu?” – i są zdumieni tą sytuacją.
Otóż Chrystus akcentuje to, że:
Prawdziwe dobro jest takie, które nawet nie dostrzega tego, że czyni dobro.
Ktoś może powiedzieć: - No, ale jakżeż może dojść do takiej sytuacji?
Ażeby zilustrować, o co chodzi, przedstawię krótko pewien reportaż, który oglądałem, już nie pamiętam szczegółów, w każdym razie chodziło tam o człowieka, który uratował trójkę tonących dzieci. I był z nim wywiad.
Oczywiście, był gloryfikowany przez tych, którzy wywiad prowadzili. a
ten człowiek nieustannie się dziwił i powtarzał jak mantrę takie
zdanie, że:
""...Przecież KAŻDY by tak zrobił..."
Był tak cudownie naiwny, że wierzył w to, że to jest normalne, że
człowiek rzuca się na pomoc potrzebującemu.
I o to chodzi. Wydaje mi się, że ten człowiek poprzez poszczególne wybory utkał w sobie dobro. Już nie tylko jego czyny były dobre, ale on sam był dobry, tak przynajmniej wynikało. Nie znam tego człowieka, nie będę go osądzał, ale przedstawiam ten przykład dlatego, żebyśmy dotknęli tego, co to znaczy, że oni się dziwią, że nie widzieli nigdzie Chrystusa - czynili dobro, nie wiedząc o tym.
I zdumiewającą rzeczą jest to, że także ci źli wykazują się równą niewiedzą. Oni także nie wiedzieli, kiedy Chrystus był głodny, spragniony, nie dostrzegli tego.
Dobro staje się nawykiem, a zło może stać się niewidzialne
Ja poprzez swoje wybory mogę doprowadzić się do takiego stanu, że czynię zło i nawet nie mam tego świadomości. To jest wielka tragedia człowieka.
Pamiętamy wszystkich ludzi, którzy byli sądzeni w Norymberdze i większość z nich, wypełniała tylko rozkazy. Oni nie czuli się winni.
I nie wątpię, że ich zło było - jak to Hanna Arendt powiedziała - tak "banalne", że oni w ogóle nie dostrzegali tego. Uczynili z siebie coś takiego.
W moim życiu są dwie drogi:
- albo ja doprowadzę siebie do takiej sytuacji, że dokonując poszczgólnych dobrych wyborów, nawet nie będę czuł tego, że emanuję dobrem,
- albo mogę doprowadzić siebie do takiej sytuacji, że -niestety- nie będę czuł, że emanuję złem.
Sąd odsłania prawdę — także o dobru, którego zaniechaliśmy
Na tym polega sąd. Pan Bóg bierze na serio wybory naszego życia. I to też powiedziałbym, że nie On nas będzie sądził. My sami przez siebie będziemy sądzeni - bo człowiek podlega dwóm iluzjom.
Przede wszystkim zewnętrznej iluzji. Na ogół przedstawiamy się inaczej na zewnątrz, a inni jesteśmy wewnątrz. Jest pewna dysproporcja, a z drugiej strony nawet najgłębsze spojrzenie w głąb siebie, w głąb swoich intencji może być oszukańcze. Moja wola, moje myślenie, moje serce może preparować fałszywe alibi.
I ja, stając przed Panem Bogiem i widząc swoje życie w prawdzie – bo tylko "On jest drogą, prawdą i życiem" (J 14,6) – sam siebie osądzam. Wtedy znikną te wszystkie moje usprawiedliwienia i zobaczę, jaki jestem.
Oczywiście będzie to sąd pełen miłości. Jednocześnie trzeba pamiętać, że On dokonuje się tutaj już na ziemi w postaci poszczególnych naszych wyborów.
I co jest jeszcze ciekawe, zwróćmy na to uwagę, że tych złych Bóg nie sądzi jakby ze złych czynów, tylko z zaniechania dobrych. Oni nie dostrzegli tego, że ktoś był w potrzebie.
Tu nawet nie chodzi o złe czyny. Chodzi o to, że:
Mogłem coś zrobić, a jednocześnie byłem tak ślepy, że nie dostrzegałem cierpienia drugiego człowieka, który był w zasięgu mojego wzroku - w polu mojej odpowiedzialności.